Wat is cultuurmarxisme? Over de ideologie van nieuw rechts, naar de opmaak, Stijn Klarenbeek

cover-watiscultuurmarxisme-Highres

tekst naar de 1e opmaak., redactie Menno Grootveld

Sinds een jaar of tien is er een nieuwe beweging in het politieke landschap te ontwaren, die de laatste tijd haar hoogtepunt lijkt te bereiken. Deze ‘nieuw-rechtse’ of ‘alt-right’[i] beweging is ontstaan uit allerlei verschillende groeperingen en stromingen in Europa en de Verenigde Staten, en lijkt vooral een sterke aantrekkingskracht te hebben op (hoogopgeleide) jongeren.

Het is lastig een nauwkeurige omschrijving te geven van het gedachtegoed van nieuw-rechts. De groep aanhangers is zeer divers, waardoor het moeilijk is een consistente ideologie te ontwaren. Verder is de groep tegenstanders even divers, en schrijven ze – soms terecht, soms ten onrechte – het begrip toe aan van alles en nog wat. Zo zouden de aanhangers van nieuw-rechts bestaan uit racisten, fascisten, witte supremacisten, nationalisten, Republikeinen, Holocaustontkenners, complotdenkers, islamofoben, klassieke conservatieven en paleoconservatieven, libertariërs, neonazi’s, witte etnonationalisten, christenfundamentalisten, antisemieten, ras-realisten, rechtspopulisten, de Ku Klux Klan, en alles wat daar tussenin zit. Het is een containerbegrip, hoewel de verschillende ideologieën vaak tegenstrijdig met elkaar zijn.

Terwijl we het conservatisme kunnen herleiden tot het gedachtegoed van Burke, en het liberalisme tot dat van Locke en Mill, is er geen eenduidige vader van de alt-right. Er ligt geen boek of organisatie aan ten grondslag, waardoor het lastig is het beginpunt te traceren. Ook staat er niemand aan het hoofd en is er geen dominante groep of vereniging die de lijnen uitzet. Het is een complex (grotendeels online) web bestaande uit blogs, vlogs, internetfora, boeken, websites, podcasts en bijeenkomsten. Het is een samenraapsel van sociale en politieke bewegingen, veelal opgezet en gesteund door jongeren. Ondanks alle verdeeldheid zullen we toch proberen de bovenstaande vraag van Donald Trump te beantwoorden.

In 2008 hield de paleoconservatieve [ii] denker Paul Gottfried een lezing voor ‘hoogopgeleide jongeren’ die zichzelf als rechts beschouwden, maar niet behoorden tot de mainstream conservatieve stroming. Deze speech is later door de witte supremacist Richard Spencer op het internet gezet, met als titel The Decline and Rise of the Alternative Right, voor zover we weten de eerste keer dat deze term is gebruikt. [iii] Spencer introduceerde hem om een heteronome groep te omschrijven, waarvan de leden ‘intellectueel, emotioneel en spiritueel diepgaand vervreemd zijn geraakt van het Amerikaanse conservatisme’. [iv] Hoewel het een onsamenhangende ideologie is, is er volgens Spencer een aantal eisen waar je als lid aan moet voldoen: ‘Het erkennen van het bestaan van rassen, het feit dat ze ertoe doen, en dat ze een belangrijke rol spelen in onze identiteit’.[v]

In grote lijnen is de alt-right een radicaal-rechtse, anti-globalistische beweging die een ‘alternatief’ biedt voor het traditionele conservatisme en het establishment. Het is een internationale beweging bestaande uit individuen, groeperingen en (enkele) politieke partijen die stellen dat de ‘witte identiteit’ onder druk is komen te staan door de pro-multiculturele en liberale elites, en de zogeheten ‘social justice warriors’ wier ‘politieke correctheid’ de westerse beschaving ondermijnt. [vi] Feminisme, het verdwijnen van de traditionele man-vrouw verhoudingen, homorechten, Black Lives Matter, multiculturalisme, de seksuele revolutie: dit zijn allemaal tekenen die duiden op de aanstaande ondergang. De aanhangers van de alt-right staan voor stabiliteit en niet voor verandering, voor behoudzucht en niet voor vooruitgang, voor hiërarchie en niet voor egalitarisme, voor orde en niet voor vrijheid, voor de Romantiek en niet voor de Verlichting, voor het bekende en niet voor het vreemde, voor het nationale en niet voor het kosmopolitische. Het is het conflict tussen deze twee tegengestelde ideaalbeelden dat de Sloveense filosoof Slavoj Žižek de strijd tussen het ‘liberaal-democratische universalisme’ en het ‘nieuwe, organische, populistische communitarisme’ noemt.[vii]

Hoewel de alt-right verdeeld is, is deze opvatting algemeen: alle geledingen verwerpen de linkse, liberaal-democratische culturele hegemonie in de westerse samenlevingen, en alle rechten, normen en waarden die daaruit voortvloeien. In de woorden van Angela Nagle:

De alt-right is, in meerdere of mindere mate, gepreoccupeerd met het iq, de Europese demografische en maatschappelijke neergang, de culturele decadentie, het cultuurmarxisme, het anti-egalitarisme en de islamisering. Maar ze is ook, en dit is het belangrijkste, bezig met het creëren van een alternatief voor de aanhangers van het rechts-conservatieve establishment, die worden neergezet als ‘cuckservatives’ vanwege hun softe christelijke passiviteit en het overleveren van hun vrouwen, natie en ras aan niet-witte buitenlandse indringers. [viii]

[i] Met ‘alt-right’ en ‘nieuw-rechts’ bedoel ik min of meer hetzelfde. De eerste term is met name gangbaar in de Verenigde Staten, terwijl de tweede vooral in Europa wordt gehanteerd. Desondanks verschillen ze inhoudelijk weinig en beïnvloeden ze elkaar wederzijds.

[ii] Het ‘paleoconservatisme’ is een strengere, radicalere vorm van het conservatisme, dat de nadruk legt op traditie, law-and-order, beperkte immigratie, en het behoud van de westerse identiteit. Deze term wordt niet zozeer in Europa, maar voornamelijk in de Verenigde Staten gebruikt.

[iii] Hope Not Hate. ‘The International Alternative Right’. Zie: https://alternativeright.hopenothate.com/?intro=0.

[iv] Wilson, J. ‘”A sense that white identity is under attack”: making sense of the alt-right’. The Guardian, 23-08-16.

[v] Idem.

[vi] Hope Not Hate. ‘What is the Alternative Right?’. Zie: https://alternativeright.hopenothate.com/what-is-the-alternative-right

[vii] Betz, H. G. (2009). ‘Xenophobia, Identity Politics and Exclusionary Populism in Western Europe’, p.16.

[viii] Nagle, A. (2017). Kill All Normies. Zero Books, p.12.